MFA Terwolde: multifunctionele Accommodatie Gemeente Voorst
School uitgebreid, dorpshuis bevrijd — Factor Architecten transformeert een verplichte vluchttrap tot kans

In 2014 werden een basisschool en een dorpshuis in Terwolde bewust bij elkaar gebouwd. De samenwerking bleek in de praktijk minder vanzelfsprekend: het dorpshuis kon overdag niet verhuurd worden en kreeg daardoor zijn exploitatie niet rond. Het dorp kwam zelf in actie om dat te veranderen. Factor Architecten, onderdeel van IA Groep, ontwierp een uitbreiding voor de school en koppelde tegelijk twee gebouwen technisch van elkaar los. Wat begon als een praktische noodzaak, leverde uiteindelijk meer op dan gevraagd.

Eén gebouw, twee functies die elkaar blokkeerden

In Terwolde, een dorp in de gemeente Voorst, werden een basisschool en een dorpshuis in 2014 bewust bij elkaar gebouwd. De gedachte was dat beide functies elkaar zouden versterken. In de praktijk pakte dat anders uit: de school maakte overdag gebruik van de ruimten van het dorpshuis, waardoor het dorpshuis overdag niet kon worden verhuurd en zijn exploitatie niet rond kreeg.

De bewoners van Terwolde namen zelf het initiatief om dat te veranderen. Met steun van de provincie Gelderland en de gemeente Voorst kwam het plan tot stand om de school en het dorpshuis volledig van elkaar los te koppelen. Het resultaat is een multifunctionele accommodatie waarbij beide gebouwen zelfstandig kunnen functioneren.

De urgentie kwam van de gemeenschap zelf.

Verweven installaties en een actief schoolplein

De opgave bestond uit twee delen. De school had extra ruimte nodig, zodat zij niet langer afhankelijk zou zijn van het dorpshuis. Tegelijk moesten alle gedeelde installaties worden losgekoppeld. Water, elektra, riolering en verwarming liepen door elkaar heen en moesten opnieuw worden ingericht.
Dat bleek ingewikkelder dan gedacht.

“Twee gebouwen loskoppelen die jarenlang alles deelden is ingewikkelder dan het lijkt.
Alles hangt met alles samen, en dat zie je pas echt als je er middenin zit.”
Mignon Copray, architect en projectmanager, Factor Architecten

Wat op papier overzichtelijk leek, werd in de praktijk een puzzel. Leidingen liepen anders dan verwacht en technische koppelingen bleken op andere plekken te zitten. Daardoor moesten onderdelen tijdens het ontwerpproces opnieuw worden bekeken. Een pantry verschoof, aansluitingen veranderden en de riolering van de bovenverdieping moest anders worden opgelost.

De aanpak in Terwolde: van verplichte vluchttrap naar duurzame uitbreiding

Twee entrees in plaats van één nooduitgang

Bij het ontwerp van de uitbreiding stuitte Factor op een verplichting vanuit de bouwregelgeving. Door de extra bouwlaag was een aanvullende vluchtweg nodig. Er moest een tweede vluchttrap komen.

In plaats van die trap zo onopvallend mogelijk weg te werken, koos Factor ervoor om er iets waardevols van te maken.

“Ik had een beperkt budget en de plek waar we bij mochten bouwen was beperkt.
Door iets noodzakelijks slim in te zetten met de architectuur, heeft het veel pluspunten opgeleverd voor het gebouw.”
Mignon Copray, architect en projectmanager, Factor Architecten

De nieuwe buitentrap werd niet alleen een vluchtweg, maar ook een volwaardige entree. Daardoor heeft de school twee duidelijke ingangen. Één voor de onderbouw en één voor de bovenbouw. Dat maakt de routing logischer en rustiger. Boven aan de trap ontstond bovendien extra ruimte.

Ook binnen leverde het ontwerp winst op. Door de uitbreiding kregen twee bestaande lokalen minder daglicht. In plaats van die ruimtes als klaslokaal te blijven gebruiken, zijn ze opnieuw ingericht als leerpleinen, open ruimten waar kinderen buiten de klas kunnen werken of spelen. De school voldoet daarmee aan Frisse Scholen klasse B, een norm die eisen stelt aan ventilatie, daglicht en binnenklimaat in schoolgebouwen. Zo kreeg de school er niet alleen extra vierkante meters bij, maar ook betere tussenruimtes voor zelfstandig werken en ontmoeting.

Hout waar tien jaar geleden baksteen werd gekozen

De bestaande school is gebouwd in baksteen. De initiële wens van de gemeente Voorst was om de uitbreiding in hetzelfde materiaal te realiseren. Factor adviseerde anders: tien jaar later is precies dezelfde baksteen vrijwel onverkrijgbaar, waardoor een uitbreiding in baksteen alsnog als nieuw element opvalt. De uitbreiding bood de kans om een materiaalkeuze te maken die het gebouw als geheel versterkt en tegelijk duurzamer is.

In overleg met de opdrachtgever kozen wij voor een duurzame gevel van hout. Het materiaal geeft de uitbreiding een warmere uitstraling en sluit aan bij de duurzaamheidsambitie die wij bij aanvang van het project samen met de opdrachtgever formuleerden. Ramen uit het bestaande gebouw zijn hergebruikt in de nieuwe situatie, circulair en kostenneutraal.

Eén technische ruimte, twee onafhankelijke installaties

Een van de ingewikkeldste onderdelen van het project was het loskoppelen van de installaties. De school en het dorpshuis waren technisch in de loop der jaren met elkaar verweven geraakt. Die systemen konden niet zomaar worden gescheiden, zeker niet omdat de kinderopvang tijdens de werkzaamheden open moest blijven.

De oplossing werd gevonden in de centrale technische ruimte. Daar komen de hoofdaansluitingen samen. Door juist daar de verbindingen opnieuw te organiseren, krijgen school en dorpshuis elk een eigen meter, een eigen aansluiting en een eigen installatienet, zonder dat de dagelijkse praktijk stil hoeft te vallen.

“Trots om dit te kunnen laten zien aan ouders. Enthousiaste reacties op het ontwerp.
Het plan wordt gedragen door het dorp.”
Directrice basisschool Terwolde

De ijsjes van de directeur

Er is door veel mensen hard gewerkt aan het indienen van de bouwvergunning voor dit project. Dat vraagt om goede samenwerking tussen allerlei disciplines, van architectuur tot elektrotechniek. Toen de vergunningsaanvraag na de laatste eindsprint was ingediend, dacht Mignon Copray na over hoe ze met de verschillende teams deze mijlpaal kon vieren. Gelukkig bleken er in de vriezer van IA Groep nog verschillende dozen met ijsjes te liggen. Alle medewerkers werden getrakteerd, ook degenen die helemaal niet aan het project hadden gewerkt. Vieren doe je samen. Dat de ijsjes van de directeur bleken te zijn, maakte het alleen maar leuker. Hij vond het een prima bestemming.

Twee zelfstandige gebouwen, één vernieuwd dorpscentrum in Terwolde

De bouw is momenteel in uitvoering. De oplevering staat gepland voor eind 2026.

Met de uitbreiding krijgt de school twee leerpleinen en twee volwaardige entrees. De bovenbouw bereikt de verdieping via een buitentrap die ook als vluchtweg dient, met daarboven ruimte voor een dakterras. Tegelijk worden school en dorpshuis technisch volledig van elkaar losgekoppeld. Beide gebouwen krijgen een eigen installatiesysteem en kunnen daardoor zelfstandig functioneren. De gevel van de uitbreiding is uitgevoerd in hout. Ramen uit het bestaande gebouw zijn hergebruikt. Een duurzame oplossing.

Zodra de bouw gereed is, opent het dorpshuis zijn deuren ook overdag voor de gemeenschap van Terwolde.

Overdag open. Voor het dorp. Zoals het altijd had moeten zijn.